+

Archive forزعفران

راهبردهای پژوهشی زعفران

هر چند زعفران محصول جديدي نيست و سابقه زراعت آن ريشه در تاريخ كهن ايران و جهان دارد، ولي از علوم جديد حداقل بهره را برده است. جهش قابل توجهي كه در عملكرد اكثر محصولات زراعي در نيمه دوم قرن بيستم اتفاق افتاد، در مورد زعفران نه تنها مصداق نداشته، بلكه حداقل در ايران به صورت معكوس اتفاق افتاده است و عملكردها نسبت به گذشته كاهش پيدا نموده است. چنين روندي قدرت رقابت اقتصادي زعفران را از يك طرف با گياهاي زراعي كاهش مي دهد و از طرف ديگر زعفران كاران ايراني به دليل كسب درآمد كمتر، قدرت رقابت با ديگر توليد كنندگان اين محصول در دنيا را نخواهد داشت. لذا نگرش علمي به توليد و فرآيند زعفران و پژوهش در مورد نيازهاي اكولوژيكي و زراعي آن امري اجتناب ناپذير مي باشد. اين موضوع زماني جدي تر مي گردد كه يافته هاي مربوط به گياهان ديگر نيز در مورد زعفران قابل اعمال نيست؛ زيرا سيستم توليد، فصل رشد و نحوه تكثير زعفران با بسياري از گياهان زراعي موجود تطابق ندارد. ذكر اين نكته نيز ضروري است كه ميزان استقبال زراعين از توليد اين محصول در حال حاضر ممكن است از بعد درآمد خالص بيشتر آن نباشد، بلكه بيشتر به خاطر اشغال زايي فراوان و ايجاد درآمد براي كليه اعضاي خانواده كشاورز براي مقطعي از سال است و اين بدين معني است كه چنانچه زمينه اشتغال جايگزيني ايجاد شود ممكن است سطح زير كشت زعفران به شدت افت نمايد. براي انجام پژوهش هاي جهت دار، تاسيس مركز تحقيقات زعفران ايران در يكي از شهرهاي زعفران خيز خراسان مي توان خلا پژوهشي موجود را پر نمايد. البته در حال حاضر بخش كشاورزي سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران- شاخه خراسان و فارس در مورد زعفران طرح هايي را اجرا مي نمايند و قطب علمي زراعت دانشكده كشاورزي دانشگاه فردوسي نيز زعفران را به عنوان يك اولويت تحقيقاتي در دستور كار دارد.

دیدگاه‌ها

فرآوری ، ترکیبات شیمیائی و استانداردهای زعفران

كلاله هاي خشك شده گياه زعفران علاوه بر دارا بودن تركيبات عمومي نظير آب، كربوهيدرات، پروتئين، چربي، املاح و ويتامينها؛ حاوي تركيبات ويژه اي است كه مقدار و نوع اين تركيبات عامل تعيين كننده كيفيت و ارزش زعفران محسوب مي شوند. عمده ترين پيگمان موجود در زعفران، كروستين ( استردي ژنتي بيوز كروستين) است كه در آب محلول بوده و به عنوان عامل رنگ دهنده در مواد غذايي مختلف بكار مي رود. عامل اصلي ايجاد طعم ويژه در زعفران گليكوزيد بي رنگي بنام پيكروكروسين مي باشد. اين تركيب در طي مراحل خشكانيدن و نگهداري زعفران به سافرانال تبديل مي شود. سافرانال به همراه حدود 9 تركيب ديگر، عامل ايجاد عطر و بو در زعفران مي باشند. مقدار تركيبات عامل رنگ، طعم، عطر و بو در زعفران به روش اسپكتروفتومتري و به صورت دقيق تر با روش كروماتوگرافي مايع با كارايي بالا قابل اندازه گيري مي باشد.

دیدگاه‌ها

دانش بومی تولید محصولات کشاورزی سنتی با تاکید بر زعفران

دانش بومي شامل فناوريهاي بومي هوشمندانه است كه منحصر به يك جامعه يا فرهنگ خاص بوده و سازگار با محيط طبيعي – اجتماعي و نيازمندي آن جامعه مي باشد.در كشاورزي سنتي، توليد بر مبناي پايداري در دراز مدت و نه لزوماً به حداثر رساندن عملكرد در كوتاه مدت استوار است. امروزه رويكرد جديدي در رابطه با چگونگي بكارگيري دانش بومي در ابعاد مختلف كشاورزي داراي سرمايه هاي غني است و در هر گوشه اي از آن محصول يا محصولات كشاورزي خاصي توليد مي شود كه بعضي از آنها نه تنها در كشور منحصر به فرد بوده، بلكه در دنيا بي نظير است. مثال بارز آن توليد زعفران، زرشك و زيره سبز در خراسان است. در بررسي دانش بومي توليد زعفران در خراسان نيز تنوع عملياتي زراعي و موارد مصرف مشهود است. اين تنوع در نحوه انتخاب بنه براي كاشت، نحوه كاشت بنه، نحوه آبياري، كوددهي، حفاظت گياه، نحوه برداشت و نگهداري، مصرف برگها و ساير بخشهاي زعفران نيز وجود دارد. عوامل ايجاد كننده اين تنوع، عوامل اقليمي، امكانات زراعي و فرهنگ بومي هر منطقه مي باشد.

دیدگاه‌ها

جنبه های اقتصادی زعفران

توليد و كشت زعفران از سالها پيش در ايران وجود داشته است و با توجه به نياز اندك آن به آب كه محدود ترين عامل توليد كشاورزي است، سطح زير كشت و توليد آن در سالهاي اخير افزايش چشمگيري داشته است. به طوري كه درآمد عده كثيري از كشاورزان به اين محصول وابسته است. با توجه به آنكه مقدار قابل ملاحظه اي از توليد اين محصول صادر مي گردد و ايران به عنوان بزرگترين توليد كننده و صادر كننده زعفران در دنيا مطرح است گسترش صادرات زعفران با توجه به مزيت نسبي اين محصول و ارزآوري قابل توجه آن داراي اهميت فراوان است. از اينرو با توجه به اثرات اقتصادي، اجتماعي، تاريخي و موقعيت استثنايي زعفران ايران در دنيا به نظر مي رسد كه مجموعه فعاليت هاي حمايتي در زمينه زعفران در جريان توليد، توزيع و صادرات از سوي سياستگذاران بخش كشاورزي در حدي نبوده است كه بتواند نظام هاي توليد، بازار رساني و صادرات اين محصول را همزمان با توسعه سطح زير كشت و توليد آن طي دو دهه اخير دگرگون كند و محصول در يك نظام بازارگر توليد، توزيع و صادر گردد. اگر چه اقدامات اندكي مانند تاسيس بازار بورس زعفران انجام شده است؛ اما اين امر سرمايه گذاري مناسب در توليد، توزيع و صادرات اين محصول و نظر ويژه سياستگذارن و مسئولان را در اين زمينه به مانند ساير محصولات كشاورزي مي طلبد.

دیدگاه‌ها

ژنتیک ، عقیمی ،تکثیر و تولید مواد ثانویه در زعفران

در زعفران به دليل پلوئيدي ژنوم كه خود مسبب ناهنجاريهاي ميتوزي و به دنبال آن تنوع در اسپورزايي و گامت زايي است، پتانسيل نموي سلولها مادر اسپور دچار محدوديت مي گردد. در نتيجه گامتوفيتهاي ناهنجار به وجود
مي آيند. با اين حال سيستم زايشي زعفران مشابه گونه هاي بارور زعفران، تلاقي هاي بين گونه اي را با گونه هاي خويشاوند امكان پذير مي سازد. اين توان دگر آميزي به همراه شيوه هاي اين ويترو كه موجب توليد موفق بذز مي شود، مي تواند راهي براي بهبود ژنتيكي زعفران در برنامه هاي اصلاحي باشد. از آنجايي كه سرعت تكثير رويشي زعفران پايين است، با استفاده از شيوه هاي كشت بافت، ضمن تكثير سريع واريته اي تازه معرفي شده مي توان از طريق اندام زايي و جنين زايي سوماتيكي به بنه هاي عاري از ويروس دست يافت. كالوسهاي القاء شده از بافتهاي شاخه و بنه، بافتهاي جنيني كروي شكلي توليد مي نمايند كه بعداً به جنين تمايز يافته و گياهان بالغ را به و جود مي آورد. جوانه هاي انتهايي و جانبي به دست آمده از اندامهاي هوايي در محيط كشت حاوي 6./. ساكاروز و عاري از تنظيم كننده هاي رشد به ريز بنه ها تبديل مي شوند. در حضور IAA و ZN جنين ها بدون تكامل بعدي تشكيل خواهند شد. از بافتهاي بنه نيز مي توان كالوس توليد نموده و سپس از اين كالوس ها، به گياهچه و يا مستقيماً به ريز بنه رسيد. بر روي محيط كشت حاوي تنظيم كننده هاي رشد ساختار زرد- نارنجي رنگ خامه كلاله مانند، قابل دسترسي است كه در برخي موارد ميزان رنگ دانه هاي كروسين و پيكروكروسين آن كمتر و يا هم اندازه كلاله هاي طبيعي خواهد بود.

دیدگاه‌ها

آبیاری در زراعت زعفران

به طور سنتي آبياري مزارع زعفران محدود به چهار آبياري مي باشد، اما در فاصله ماههاي مهر و ارديبهشت نياز آبي زعفران مانند هر گياه ديگر بايد تامين گردد. طول دوره هاي رشد اوليه، توسعه، مياني و نهايي زعفران به ترتيب 105،55،30و 30روز بوده و ضرايب گياهي در اين مراحل4/0./. ،85./.و 55./. برآورده شده است. بهترين زمان براي آبياري اول با توجه به دماي هوا در خراسان 15 مهر مي باشد. دور آبياري 15 دور نيز مناسب ترين دور آبياري گزارش شده است. آزمايشات نشان داده است كه يك آبياري در مرداد ماه مي تواند باعث افزايش عملكرد زعفران گردد؛ هر چند تا حصول نتايج موكد ديگر به دليل افزايش بيماري قارچي در زعفران؛ اين آبياري قابل توصيه نمي باشد.

دیدگاه‌ها

اکوفیزیولوژی زعفران

زعفران گياهي است كه خصوصيات اكوفيزيولوژيكي خود را داراست و همين ويژگيها باعث مي شود كه مطالعات انجام شده در گياهان زراعي ديگر، قابل تعميم به اين گياه نباشد. تشكيل گل و عملكرد اقتصادي زعفران وابسته به ذخيره مواد فتوسنتزي در بنه زعفران در فصل زراعي گذشته است و برگهاي گياه در طي ماههاي آبان تا ارديبهشت سال يعد مواد فتوسنتزي مازاد خود را به اندامهاي زيرزميني فرستاده تا صرف تشكيل بنه هاي جديد و هم چنين آغازش و تكامل گل شود. هر چند ساختار كانوپي زعفران مطالعه دقيق نشده است، ولي نتايج بررسيهاي اوليه نيز نشانگر شاخص سطح برگ پايين اين گياه(24/1) است. همين سطح برگ نيز به دليل سفيد بودن رگبرگ اصلي و افتاده بودن برگها روي خاك در بخش قابل توجهي از طول فصل رشد زعفران احتمالاً كارايي بالايي نداشته باشد. هر چند نيازهاي اقليمي گياه زعفران به صورت كلي تعيين گرديده است، ولي از آنجا كه بخش اعظمي از حوادث فيزيولوژيكي گياه در زير خاك صورت مي گيرد شرايط دمايي و رطوبتي محيط رشد بنه ها اهميت فراواني دارد كه در پژوهش هاي آينده مي بايست مورد مطالعه دقيق تري قرار گيرد.

دیدگاه‌ها

گیاه شناسی زعفران

بررسي هاي تاريخي نشان ميدهد كه ايران چه در گذشته و چه در حال جايگاه زعفران بوده و كشت اين محصول ويژه خراسان ، امروزه به علت بازار مطلوبي كه دارد به شدت در حال گسترش است. تحقيق روي اين گياه استراتژيك منطقه خراسان از جنبه هاي مختلف تغذيه اي، داروئي، صنعتي حائز اهميت بوده و ضمن اينكه كمك موثري به كشاورزان منطقه ميشود، ارز قابل توجهي نيز وارد مملكت مي كند. بنظر ميرسد منشاء زعفران زراعي در حوالي يونان و گونه وحشي زعفران ميباشد. گونه زعفران مشهور به جو قاسم در غرب ايران نيز شباهتهائي به زعفران زراعي دارد، اما ارتباط ساير زعفرانهاي وحشي موجود در ايران با زعفران زراعي، از نظر فيلوژني مشخص نشده است. با اين وجود، منشاء و چگونگي ايجاد زعفران كه در ايران كاشت مي شود همچنان در پرده ابهام باقي است. در اين بررسي گياهشناسي تيره زنبق( شامل جنس زعفران)، زعفرانهاي زراعي، زعفرانهاي وحشي موجود در ايران و جد احتمالي زعفران زراعي مورد بررسي قرار گرفته و معرفي شده است.

Comments off

مروری بر تاریخچه زعفران

سابقه زراعت زعفران به بيش از 2500سال قبل برمي گردد. اين گياه ظاهراً بومي يونان و مناطق مديترانه اي است، ولي عده اي بر اين اعتقادند كه رويشگاه اوليه زعفران در دامنه كوههاي زاگرس بويژه ناحيه الوند در ايران بوده است. هر چند در گذشته اين گياه در ايران مركزي كشت مي شده در حال حاضر زراعت آن به جنوب خراسان و چند نقطه ديگر كشور در فارس، كرمان و يزد محدود شده است. ايران بزرگترين توليد كننده زعفران در جهان است و بيش از 90./. زعفران جهان در ايران توليد مي شود. اين گياه داراي امتيازات ويژه اي از قبيل نياز آبي كم، فصل رشد مطلوب از نظر كشاورزان_ پاييز و زمستان و اوايل بهار_ و اشتغالزايي فراوان، دارد و يكي از منابع اصلي درآمد كشاورزان توليد كننده زعفران مي باشد. هر هكتار زعفران در طول يك سال زراعي 270 نفر روز كار توليد مي كند كه با توجه به سطح زير كشت 47208 هكتاري آن سالانه بيش 7/12 ميليون نفر روز كار ايجاد مي گردد. توليد زعفران ايران در سالهاي مختلف داراي نوسانات زيادي است و عمدتاً تابع نزولات جوي در مناطق توليد است. توليد زعفران ايران در سال 1380 به ميزان 160 تن بوده كه بخش اعظم آن نيز به خارج از كشور صادر شده است. به دليل گرايش جامعه به مصرف افزودنيهاي طبيعي به جاي انواع شيميايي و سنتزي در مواد غذايي، استفاده از زعفران نيز به عنوان يك رنگ و طعم دهنده طبيعي رو به فزوني گذاشته است. امروزه زعفران در صنايع پخت و پز، قنادي، نوشابه و مصارف دارويي كاربردهاي فراواني دارد و اخيراً به دليل اثرات بيولوژيكي مفيد و خصوصاً ضد سرطان بودن ان مورد توجه قرار گرفته است. علاوه بر كلاله زعفران كه بخش تجاري آن است از بقيه اندامهاي آن نيز مي توان استفاده نمود. از گلبرگ زعفران مي توان رنگ خوراكي تهيه نمود، زيرا اين بخش از گل داراي رنگيزه از نوع آنتوسانين مي باشد. برگ زعفران در تغذيه دامهاي اهلي قابل مصرف است و از بنه هاي كوچك كه براي بذر مناسب نيستند نيز مي توان در صنايع نشاسته سازي استفاده نمود.

دیدگاه‌ها

زعفران و خواص آن

زعفران که به گل سلامتی ، سلطان ادویه ها و طلای سرخ معروف است ارزشمندترین رستنی ایران و نشات گرفته از دامنه های الوند می باشد.
کشت زعفران در ایران به سالهای قبل از میلاد برمی گردد و در مناطق بسیار کم باران ایران که دارای زمستان سرد و تابستان گرم هستند گسترش دارد. علاوه بر این در کشورهای باستانی دنیا مانند یونان و ایتالیا و … کم و بیش رواج دارد. بیش از ۹۰% تولید جهانی این محصول گرانبها به ایران اختصاص دارد و حدود ۹۶% تولید آن در خراسان مرکزی می باشد.

زعفران با نام علمی Saffron Crocus Sativies Lnriaeus از خانواده  زنبقی ها Iridaceae گیاهی است به ارتفاع ۱۰-۳۰ سانتی متر ، چند ساله و بدون ساقه ، دارای پیاز غده ای و کروی شکل به قطر ۳-۵ سانتی متر ، گلهای معطر هر بند ۱ تا ۴ عدد می باشند.
و دارای ۳ کاسبرگ و ۳ گلبرگ بنفش رنگ شبیه به هم و ۳ پرچم میباشند  برگهای حقیقی زعفران ۵ تا ۱۱ عدد بوده که همزمان با گلدهی و یا کمی بعد از آن در می آیند و سبز رنگ با پهنای ۱/۵ – ۳ میلی متر می باشند قسمت خوراکی و تجاری زعفران کلاله قرمز رنگ شاخه می باشد که محصول زعفران را تشکیل می دهد.

مصارف عمده زعفران شامل غذایی و دارویی و شیمیایی (صنعتی) می باشند.

مصارف غذایی:
بر اساس قانون سازمان نظارت بر مواد غذایی و دارویی آمریکا (FDA) زعفران به عنوان  رنگ دهنده  طبیعی مجاز می باشد و مقدار مصرف آن به  عنوان عطر و طعم دهنده طبیعی محدودیتی ندارد. در تهیه مواد خوراکی مانند سوسیس و مارگارین -کره و پنیر و صنایع لبنی – کیک و دسر و زله ونوشابه – شکلات و نوشیدنی ها – سوپ و برنج  و مرغ استفاده می شود.

مصارف درمانی:
زعفران به علت دارا بودن مواد تلخ موجب سهولت هضم غذا می شود.تحقیقات اخیر نشان می دهد که ترکیبات فعالی  چون  Crocin , Crocetin و انواع  دیگری از کارتنوئیدها  در زعفران وجود دارند که  می توانند  حالت توموری بافتها را کاهش دهند و خاصیت ضد سرطانی  دارند  و نیز می توانند میزان چربی سرم خون را کاهش داده و از ایجاد  حالت هیپولیفمیک (hypolipemic) در سرم خون جلوگیری کند ، اکسیزناسیون  بافتها  را افزایش داده  و نیز می تواند از اختلالاتی نظیر آلزایمر و پاركنیسون بطور قابل  ملاحظه ای جلوگیری کند.
همچنین از زعفران در درمان دامنه وسیعی از اختلالات جسمی مانند زکام ،نقح ،سوء ها  ضمه یرقان، هپاتیت، اسپاسم و دیابت و … و نیز به عنوان یک ماده  اشتها آور ،نشاط آور ،محرک معده و … استفاده کرد.

مصارف صنعتی :
از زعفران در صنعت  برای رنگ آمیزی ابریشم و نخ … استفاده می شود.

برخی ترکیبات شیمیایی آنالیز شده از گیاه زعفران شامل موارد زیر می باشند:

۱- کربوهیدرات: قندهای احیا کننده که بیش از ۲۰% وزن زعفران را تشکیل می دهند مانند گلوکز و مزوکتوز و گلیکز و …

۲- مواد معدنی: شامل K۲O, NA۲O-P۲O۲-CL۲

۳- ویتامینها: مانند ویتامین B۱ و ریبوفلاوین B۲

۴- چربی: مانند استگیما استرول، کاپتااسترول

۵- رنگدانه ها: شامل کارتنوئیدهای محلول در چربی مانند لیکوین  a-  کاروتن  و b- کاروتن و کارتنوئیدهای محلول در آب مانند کروسین و آنتوسیانین می باشد. کروسین crocin عامل اصلی رنگ زرد زعفران است با فرمول C۴۴ H۶۴ O۲۴ و درصد این ماده در هنگام گل دادن بین ۹/۱ تا ۱۵% متغیر می باشد.

۶- گلیكورند picro crocin: گلیکورند فاقد رنگ است که طعم تلخ زعفران را باعث می شود با فرمول C۱۶ H۲۶ O۷ و نقطه ذوب ۱۵۶ درجه سانتی گراد که در زعفران تازه حدود ۴% گلیكورند وجود دارد.

۷- روغنهای فرار: عامل عطر و آروما در زعفران سافرانال می باشد که عمده ترین ترکیب موجود در روغنهای فرار است با فرمول C۱۰ H۱۶ O.

دیدگاه‌ها